فن ضد انفجار چیست؟

خانه - مطالب - فن ها - فن ضد انفجار چیست؟
تعداد بازدید : 490
Views: 490

شهریور 01، 1400

فن ضدانفجار چيست؟

اگر فن، هواکش یا دمنده مکنده در زمان روشن شدن، کار کردن و خاموش شدن، با ایجاد جرقه، قوس الکتریکی و موضع داغ، که می تواند ناشی از دلایل مختلف مکانیکی یا الکتریکی باشد، منجر به احتراق و انفجار اتمسفر گازی و یا اتمسفر غبارآلود قابل انفجار  نشود، آن را یک فن ضد انفجار می نامند.

 

فن ضد انفجار

پیش از پرداختن به فن ضد انفجار باید ابتدا با نواحی انفجاری آشنا شد.

ناحیه انفجاری می تواند در اثر حضور گاز قابل انفجار بوجود آمده باشد که آن را ناحیه انفجاری گازی می نامند. تجهیزاتی که برای کارکردن در این ناحیه طراحی میشوند، با حرف  G  مشخص شده و در گروه گازی قرار میگیرند.

چنانچه ناحیه انفجاری در اثر حضور غبار قابل انفجار بوجود آمده باشد، در این صورت ناحیه انفجاری غباری نامیده میشود. تجهیزات مناسب کارکرد در این گروه با حرف  D مشخص میشود.

 مطابق ناحیه بندی مندرج در استاندارد اروپایی EN، مناطق مستعد خطر در 3 ناحیه طبقه بندی میشود:

برای گروه گازی:

ناحیه 0 (ZONE 0)  

مناطقي که وجود اتمسفر گازی  قابل انفجار درآنجا هميشگي است. مانند ظروف بسته ومخازن ذخيره هيدروکربن.

ناحیه 1 (ZONE 1)

 مناطقي که دائما گازهای قابل انفجار در آنجا نشت میکند و احتمال ايجاد اتمسفر خطرناک در هر لحظه وجود دارد. مانند اطراف شیر اطمینان ها (PSV) واطراف مخازن تحت فشار.

ناحیه 2 (ZONE2)

مناطقي که در شرایط عادی بی خطرند  ولی ممکن است به دلیل نقص فنی، گازهای قابل انفجار در آنجا نشت کند . مانند اطراف خطوط انتقال گازها.

 

 

و برای گروه غبار، نواحی به صورت زیر تعریف میگردد.

ناحیه 20 (ZONE 20)

مناطقي که وجود اتمسفر غبارآلود  قابل انفجار درآنجا هميشگي است.

ناحیه 21 (ZONE 21)

مناطقي که دائما غبار قابل انفجار در آنجا نشت میکند و احتمال ايجاد اتمسفر غبارآلود خطرناک در هر لحظه وجود دارد.

ناحیه 22 (ZONE 22)

مناطقي که در شرایط عادی بی خطرند ولی ممکن است به دلیل نقص فنی، غبار قابل انفجار در آنجا نشت کند .

 

گروهها، سطوح حفاظت(EPL) و شاخه های خطر:

فنهای ضد انفجار در سه گروه اصلی جای میگیرند:

گروهI  : جهت استفاده در داخل معادن در معرض گاز متان

گروه II : جهت استفاده در مکانهای مملو از اتمسفرگازی قابل انفجار، به غیر از معادن در معرض گاز متان. (معلول ترکیب هوا با گاز، بخار یا مه)

این گروه شامل سه سطح حفاظتی(EPL) می باشد:

شاخه 1 با سطح حفاظتی EPL Ga که در آن فن ضد انفجار، در زمان کارکرد عادی، نقص فنی پیش بینی شده و نقص فنی نادر، شامل هیچ منبع احتراق موثری نمیباشد.

شاخه 2 با سطح حفاظتی EPL Gb که در آن فن ضد انفجار، در زمان کارکرد عادی و نقص فنی پیش بینی شده، شامل هیچ منبع احتراق موثری نمیباشد.

شاخه3 با سطح حفاظتی EPL Gc که در آن فن ضد انفجار، در زمان کارکرد عادی، شامل هیچ منبع احتراق موثری نمیباشد.

 

        فن ضد انفجار در گروه II  بر اساس ماهیت اتمسفر گاز انفجاری و زوج متریال پره و بدنه فن، به سه  زیر گروهIIA, IIB, IIB+H2  تقسیم میشود.

گاز نمونه برای گروه IIA ، پروپان، برای گروه IIB ، اتیلن، و برای گروه IIB+H2 ، هیدروژن می باشد.

فن ضد انفجار با کلاس IIB+H2 را بجای IIB و IIA و فن با کلاس IIB را بجای گروه IIA میتوان بکار برد.

 

گروه III : فن ضد انفجار در گروه III جهت استفاده در مکانهایی با اتمسفر غبارآلود قابل انفجار به غیر از معادن در معرض گاز متان، در نظر گرفته شده است. این گروه نیز شامل سه سطح حفاظتی (EPL) می باشد:

شاخه 1 با سطح حفاظتی EPL Da که در آن فن ضد انفجار، در زمان کارکرد عادی، نقص فنی پیش بینی شده و نقص فنی نادر، شامل هیچ منبع احتراق موثری نمیباشد.

شاخه 2 با سطح حفاظتی EPL Db که در آن فن ضد انفجار، در زمان کارکرد عادی و نقص فنی پیش بینی شده، شامل هیچ منبع احتراق موثری نمیباشد.

شاخه3 با سطح حفاظتی EPL Dc که در آن فن ضد انفجار، در زمان کارکرد عادی، شامل هیچ منبع احتراق موثری نمیباشد.

 

در گروه III فن ضد انفجار بر اساس ماهیت اتمسفر غبارآلودی که برای کار در آن طراحی شده، به سه زیرگروه تقسیم میشود:

   IIIAمناسب جهت غبار معلق قابل احتراق

    IIIBمناسب جهت غبار معلق قابل احتراق و غبار نارسانا

   IIICمناسب جهت غبار معلق قابل احتراق، غبار رسانا و نارسانا

 

کلاس بندی دمایی:

بر اساس ماکزیمم دمای سطح،  فن ضد انفجار در 6 دسته طبقه بندی میشود:

ماکزیمم دمای سطح(.C)

کلاس دمایی

450

T1

300

T2

200

T3

135

T4

100

T5

85

T6

 

فن ضد انفجار توسط جمله ای مشابه جمله زیر معرفی میشود:

                          II 2G EX h IIB T4 Gb

  • II بیانگر گروه انفجاریست.  این فن جهت استفاده در سطح صنعت طراحی شده است.
  • 2G بیاانگر طبقه فن و محیط گازی می باشد.
  • EX بیانگر کلمه EXPLOSION PROTECTED می باشد.
  • h بیانگر روش حفاظت در برابر انفجار(ایمنی ساختاری) است.
  • IIB بیانگر زیرگروه انفجاریست.
  • T4 بیانگر کلاس دمایست. بدین معنی که دمای داغترین قسمت فن حداکثر از 135 درجه سانتیگراد تجاوز نمیکند.
  • Gb  بیانگر شاخه 2 در گروه گازی می باشد. در صورتی که یک نقص فنی پیش بینی شده در زمان کارکرد این فن ضد انفجار رخ دهد، هیچ قسمتی از فن، منبع احتراق موثری نخواهد بود.

یک مثال:

EX h IIIC T135˚C Db

این فن ضد انفجار در گروه C  غبارآلود قرار دارد یعنی مناسب تهویه غبار معلق قابل احتراق، غبار نارسانا و غبار رسانا می باشد. حداکثر دمای سطح این فن ضد انفجار از 135 درجه سانتی گراد بالاتر نخواهد رفت. این فن در شاخه 2 و سطح حفاظتی Db قرار میگیرد. یعنی در حالت کار کرد عادی فن و نیز در صورت رخداد یک نقص فنی، ایجار خطر نخواهد کرد.

 

برای دیدن لوله خرطومی هوا کلیک کنید

 

انواع فن ضدانفجار

صرف نظر از گروه بندی فن ضد انفجار جهت معادن، صنعت و محیط غبار آلود، و سطوح خطر و طبقه بندی آن از لحاظ میزان حساسیت در مواجهه با گازها یا غبارات قابل انفجار، از منظر نیرومحرکه فن می توان آن را در دو گروه اصلی قرار داد.

1-فن ضد انفجار با نیرومحرکه الکتریسیته (موتور الکتریکی)

2-فن ضد انفجار با نیرومحرکه سیال پرفشار مثل هوا، روغن یا آب (عموما موتور پنوماتیکی یا بادی)

در هر دو مورد علاوه بر لزوم ضد انفجار بودن تجهیزات الکتریکی یا پنوماتیکی، ساختار فن نیز باید مستقل از نیرو محرکه آن، کلیه الزامات ایمنی ساختاری را برآورده سازد و در تطابق کامل با ATEX Directive 2014/34/EU

باشد.

 

کاربرد فن ضد انفجار 

کاربرد فن ضد انفجار، تهویه، جابجایی و انتقال اتمسفر گازی یا غبارآلود قابل انفجار، خنک سازی یا هوارسانی به تجهیزات و به طور کلی کارکرد در نواحی انفجاری و مستعد خطر است، به گونه ای کاملا ایمن بدون آنکه احتمال احتراق اتمسفر و خطر انفجار وجود داشته باشد.

ويژگي هاي فن ضدانفجار

فن ضد انفجار از لحاظ مکانیکی از متریال خاص ساخته می شود تا علاوه بر آنکه دارای بیشینه استحکام و ایمنی ساختاری باشد، در صورت هرگونه شکست، تماس پروانه با بدنه یا حتی رخداد نقص فنی ، منجر به تولید جرقه، قوس الکتریکی و یا افزایش موضعی دما نگردد. همچنین تجهیزات الکتریکی یا پنوماتیکی مورد استفاده در فن ضد انفجار نیز نباید در زمان روشن شدن، خاموش شدن و در طول کارکرد، جرقه، قوس الکتریکی یا موضع داغ تولید نمایند.

در یک فن ضد انفجار اقدامات پیشگیرانه لازم جهت جلوگیری از تجمع و تخلیه جاروبکی الکتریسیته ساکن بعمل می آید. به این مهم هم در انتخاب متریال، هم در انتخاب پوشش و هم در فرایند ساخت، توجه ویژه ای میشود.

یک فن ضد انفجار باید بطور دوره ای مورد بازرسی قرار گیرد تا از بروز خطر در اثر عوامل مختلف همچون نابالانسی پروانه، خطا یا شکست متریال، تماس قسمتهای دوار، تخلیه بار الکتریکی و ... جلو گیری شود. در برخی موارد همچون فن ضد انفجار مناسب جهت محیطهای غبار آلود، نظارت و مانیتورینگ دائمی و مستمر مورد نیاز می باشد، به نحوی که در صورت رخداد نقص فنی، فن بصورت خودکار خاموش و از مدار خارج شود.

فن ضد انفجار

 

برای دیدن داکت فلکسیبل کلیک کنید

گواهینامه ATEX برای فن ضدانفجار:

در کشورهایی که دارای استاندارد ملی در خصوص طراحی، ساخت و تست فن ضد انفجار می باشند، شرکت سازنده فن ضد انفجار باید نشان استاندارد آن کشور با موضوع انطباق با استاندارد مرجع را اخذ نماید تا امکان ارائه محصول به مصرف کنندگان میسر شود. در کشورهایی که فاقد استاندارد ملی در این زمینه هستند، معیار می تواند استانداردهای کشور آمریکا و یا اتحادیه اروپا قرار گیرد. گواهینامه انطباقی که توسط اتحادیه اروپا در زمینه تجهیزات ضد انفجار صادر میشود با نام ATEX شهرت دارد. این واژه مخفف دو کلمه ATmosphere EXplosible می باشد. این گواهینامه می تواند توسط هر یک از نوتیفای بادی های مورد تایید اتحادیه اروپا صادر شود. فن های ضد انفجار خذال، دارای گواهینامه ATEX با شماره  4818 X ECM 20 ATEX  از شرکت Ente Certificazione Macchine Srl ایتالیا می باشند.

قيمت فن ضدانفجار

فن ضد انفجار در مقایسه با فن معمولی هم رده و مشابه آن، معمولا قیمتی معادل 3 تا 5 برابر دارد. علت را می توان در قیمت گرانتر مواد اولیه و نیز هزینه های ساخت بسیار بالاتر ناشی از کنترل کیفیت جزء به جزء قطعات در هر مرحله از تولید خلاصه نمود.

برای دیدن اگزاست فن کلیک کنید

سوالات متداول:

فن ضد انفجار چیست؟

اگر فن، هواکش یا دمنده مکنده در زمان روشن شدن، کار کردن و خاموش شدن، با ایجاد جرقه، قوس الکتریکی و موضع داغ، که می تواند ناشی از دلایل مختلف مکانیکی یا الکتریکی باشد

 

انواع فن ضدانفجار چیست؟

1-فن ضد انفجار با نیرومحرکه الکتریسیته (موتور الکتریکی)

2-فن ضد انفجار با نیرومحرکه سیال پرفشار مثل هوا، روغن یا آب (عموما موتور پنوماتیکی یا بادی)

 

فن ضدانفجار چه كاربردي دارد؟

کاربرد فن ضد انفجار، تهویه، جابجایی و انتقال اتمسفر گازی یا غبارآلود قابل انفجار، خنک سازی یا هوارسانی به تجهیزات و به طور کلی کارکرد در نواحی انفجاری و مستعد خطر است، به گونه ای کاملا ایمن بدون آنکه احتمال احتراق اتمسفر و خطر انفجار وجود داشته باشد.